ایکنا ـ آقای دکتر شافعیپور نگاه مردم و علمای اهل سنت به مقوله وحدت چگونه است؟
شافعیپور: نگاه مردم و علمای اهل سنت به وحدت اسلامی، اگر بیشتر از مردم و علمای شیعه نباشد کمتر نیست چراکه اگر سیر تاریخ تقریب و وحدت در میان امت اسلامی را نگاه کنیم به این نتیجه میرسیم که علمای زیادی از اهل سنت در این مسیر قرار گرفتهاند و تلاشهای زیادی انجام دادهاند و اگر امروزه مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی داریم نتیجه و حاصل تلاشهایی است که علمای اهل سنت در مصر با همکاری علمای شیعه در ایران انجام دادند.
در دانشگاه الازهر، شیخ عبدالمجید سلیم و شیخ شلتوت این مسئله را پیگیری کردند و همکاریهایی با آیتالله محمد تقی قمی و بعدها آیتالله بروجردی داشتند و این ارتباطات هنوز ادامه دارد چون وحدت و تقریب مذاهب اسلامی ضرورتی است که در قرآن کریم و روایات به آن اشاره شده است و قرآن و سنت دو مورد از مصادر مشترک بین فرق و مذاهب اسلامی هستند.
ایکنا ـ به نظر شما تاثیر اختلافات فقهی میان شیعه و اهل سنت بر روابط بین این مذاهب چقدر است؟
شافعیپور: اختلاف همانگونه که در قرآن کریم اشاره شده امری طبیعی است همانطور که در درون یک خانواده ممکن است که هر کدام از اعضای خانواده به غذا یا لباس خاصی علاقه داشته باشند. اختلافات فقهی نیز ناشی از برداشت مجتهد از نصوص و آیات و روایات است. در روایات هم آمده اگر مجتهدی برداشت خاصی از یک نص داشت و برداشت وی درست بود دو اجر دارد که یکی برای تلاشی است که انجام داده و یکی هم برای درستی نتیجه وی است اما اگر برداشت وی غلط بود یک اجر دارد که آن هم برای تلاشی است که انجام داده است، بنابراین اختلافات فقهی امری طبیعی است و حتی در درون اهل سنت که چهار مذهب رسمی داریم اختلافات فقهی وجود دارد.
البته اختلاف مذمومی هم داریم که توسط دشمنان در جهت تفرقه در میان مسلمانان ایجاد شده است. عوامل اختلاف میان مسلمانان هم داخلی است و هم خارجی، یعنی منشا آن در داخل و خارج از امت هستند. عوامل خارجی شامل آمریکا و غرب و رژیم صهیونیستی و امثالهم هستند. عوامل داخلی هم در داخل امت اسلامی قرار دارند و هدف آنها پیادهسازی نقشههای دشمنان خارجی با هدف غارت منابع کشورهای اسلامی است. جنگ عراق و افغانستان و آشوب در برخی کشورهای اسلامی در همین راستا انجام شده است.
رهبر معظم انقلاب در تعبیری هوشمندانه و جالب به شیعه انگلیسی و سنی آمریکایی اشاره کردند. سیدقطب نیز به طور کلی بر اسلام آمریکایی اشاره میکند که ناظر بر همین عوامل داخلی هستند که نیات خارجیها را دنبال میکنند. این دو عامل به یک اندازه در ایجاد اختلاف و تفرقه در کشورهای اسلامی نقش دارند و هدف آنها نیز غارت و استثمار منابع این کشورها است.
ایکنا ـ به نظر شما دانشگاه مذاهب اسلامی تا چه اندازه در انجام رسالتهای خود مخصوصاً در زمینه تقریب و وحدت مؤثر عمل کرده است؟
شافعیپور: این دانشگاه در اواسط دهه ۷۰ تأسیس شد و مقام معظم رهبری هم جمله معروفی را در دیدار با هیئت امنا بیان کردند. ایشان فرمودند که از اول انقلاب نیاز به چنین دانشگاهی وجود داشته است. این دانشگاه تاکنون فارغالتحصیلان زیادی داشته است که به عنوان سفیر و مبلغ تقریب عمل کردهاند. از همین دانشگاه افرادی فارغالتحصیل شدهاند که الان رایزن فرهنگی یا استاد دانشگاه در کشورهای دیگر یا در کشور خودمان استاد هستند و میتوانند نقش مؤثری را در زمینه گسترش وحدت داشته باشند.
دانشگاه بیشتر در زمینه آموزشی فعالیت میکند و در این راستا دانشجویان زیادی را پذیرش کرده و موفقیتهایی زیادی در این حوزه داشته است، اما باید به میزان بیشتری حمایت شود تا سرمایهگذاری در زمینه تقریب را بیشتر کند و موفقیتهای آن افزایش یابد و این ظرفیت در دانشگاه وجود دارد، به شرطی که از نظر مالی تأمین شود.
ایکنا ـ فکر میکنید مهمترین اشتراکاتی که بین شیعه و اهل سنت وجود دارد و لازم است بیشتر مورد توجه قرار گیرند کدامند؟
شافعیپور: خداوند در قرآن کریم خطاب به پیامبر میفرمایند: «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ؛ بگو: ای اهل کتاب، بیایید از آن کلمه حق که میان ما و شما یکسان است پیروی کنیم که به جز خدای یکتا را نپرستیم، و چیزی را با او شریک قرار ندهیم، و برخی برخی را به جای خدا به ربوبیّت تعظیم نکنیم. پس اگر از حق روی گردانند بگویید: شما گواه باشید که ما تسلیم فرمان خداوندیم»(آل عمران، ۶۴). خداوند در این آیه هم ادب اختلاف و هم چگونگی جدال احسن و دعوت به اشتراکات را به پیامبر(ص) آموزش میدهد. یکی از مشترکات ما در زمینه وحدت ادیان، خدای یگانه است. علاوه بر آن، بین مذاهب اسلامی بالغ بر ۸۰ درصد اشتراک داریم که یکی از آنها قرآن کریم است که همه مسلمانان آن را قبول دارند. اما اینکه چگونه میتوانیم از قرآن به عنوان عامل وحدت و تقریب استفاده کنیم به این برمیگردد که قرآن تا چه میزان در میان جوامع اسلامی پررنگ باشد.
واقعیت این است که توجه به قرآن در جوامع اسلامی کمرنگ شده است و نباید این وضعیت تداوم داشته باشد تا بتوانیم به عنوان یک عامل وحدتبخش به آن تکیه کنیم. نقطه اشتراک دیگر قبله مشترک و حج است. مسلمانان سالی یکبار به حج میروند و میتوانیم از این ظرفیت برای دیپلماسی وحدت اسلامی استفاده کنیم. برخی عبادات مشترک همانند نماز و روزه داریم که بیش از ۹۰ درصد آن مشترک است.
عامل دیگر پیامبر واحد است. این هفته به ابتکار بنیانگذار انقلاب اسلامی با عنوان هفته وحدت نامگذاری شده است. لذا وقتی پیامبری واحد داریم که میتواند ما را گرد خودش جمع کند، چرا از این ظرفیت استفاده نکنیم. توجه ما به مقوله وحدت نباید منحصر به هفته وحدت باشد، بلکه باید در همه ایام به سیره پیامبر(ص) در زمینه وحدت و یکپارچهسازی امت توجه کنیم. وقتی مسلمانان مکه را فتح کردند، برخی از یاران پیامبر(ص) گفتند که امروز روز انتقام است، اما پیامبر گفتند امروز روز رحمت است. وقتی ما چنین پیامبری با چنین سیرهای داریم، چرا نباید از این ظرفیت بیشتر استفاده کنیم؟ اهل بیت(ع) هم بین ما مشترک هستند؛ هرچند دشمنان سعی کردهاند که بگویند اهل بیت ربطی به اهل سنت ندارند. از سوی دیگر ممکن است که یک اهل سنت به امامت ائمه معتقد نباشد، اما به امامان به عنوان افرادی بزرگ، فقیه و از خاندان پیامبر احترام میگذارد و حتی اهل سنت معتقدند کسی که به اهل بیت توهین کند مسلمان نیست.
ایکنا ـ اگر بخواهیم بهطور اجرایی و عملی حرف بزنیم راهکارهای پیشنهادی شما برای افزایش وحدت و تقریب در میان مسلمانان چیست؟
شافعیپور: یکی از راهکارها این است که از شعارزدگی فاصله بگیریم. گاهی در مورد وحدت شعارهای زیادی سر داده میشود، اما در عرصه عمل اقدامات ارزندهای انجام نمیشود. همچنین ما دانشگاهیان و حوزویان باید در این عرصه اقدام کنیم و منتظر نمانیم که یک ارگان همانند مجمع جهانی تقریب اقدامی را انجام دهد. اگر از تبعیت از پیامبر(ص) و ائمه صحبت میکنیم، باید راه آنها را هم ادامه دهیم، اما وقتی پای عمل به میان میآید، برخی تعصبات اجازه نمیدهند که وحدت به شکل عملی محقق شود.
راهکار دیگر تأکید بر مشترکات است که در قرآن نیز بر آن اشاره شده است. داشتن ادب اختلاف راهکار دیگری محسوب میشود و قرآن بر این موضوع تأکید کرده است. در قرآن کریم آمده: «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ؛ پس بشارت ده به آن بندگان من كه به سخن گوش فرامى دهند و بهترين آن را پيروى مىكنند»(زمر، ۱۸) راهکار دیگر نقشآفرینی رسانههاست. وحدت در رسانهها گم شده است، اما جریانات مقابل وحدت و تقریب، رسانههای بسیاری را در اختیار دارند و فعالیت زیادی را انجام میدهند. بنابراین دستگاههای متولی باید قویتری فعالیت کنند.
راهکار دیگر این است که اگر تا الان بحث وحدت و تقریب را عمدتاً به عنوان یک دستور دینی و قرآنی مطرح کردهایم از این به بعد آن را به عنوان بحثی اخلاقی مطرح کنیم، چراکه ممکن است برخی افراد دیندار نباشند.
راهکار دیگر توجه به گردشگری اسلامی است و باید کشورهای اسلامی با امضای یک تفاهمنامه، توریستها را به کشورهای همدیگر بفرستند تا ارتباط زیادتر شود. نقش علما و دانشگاهیان نیز بسیار پررنگ است، چون مردم حرفشنوی زیادی از آنها دارند. رهبر انقلاب در دیدار با مهمانان سیوپنجمین کنفرانس وحدت فرمودند: «تمدن نوین اسلامی بدون وحدت شیعه و سنی محقق نمیشود.» این جمله نشانگر اهمیت وحدت است.
